Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα έχει επικρατήσει μια μικρή ιεροτελεστία προσμονής, τα Advent Calendars. Κάθε Δεκέμβρη, ξεκινάμε την αντίστροφη μέτρηση. Mετράμε τα χαμόγελα και τις μνήμες ώσπου να φτάσει η πιο φωτεινή μέρα του χρόνου, τα Χριστούγεννα.
Μέσα στα χάρτινα παραθυράκια του χριστουγεννιάτικου ημερολογίου κρύβονται γλυκά και μικρά δώρα, αλλά και κάτι βαθύτερο, το ίδιο το συναίσθημα της γιορτής, η ζεστασιά του σπιτιού, η μυρωδιά της κανέλας, η αθωότητα της αναμονής.
Όμως, θέλαμε να μάθουμε περισσότερα για αυτό το έθιμο. Πώς ήρθε στη ζωή μας το Advent Calendar;
Πώς ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση;
Μια φορά κι έναν καιρό, στην Ισπανία και τη Γαλατία του 4ου αιώνα οι πιστοί περνούσαν εβδομάδες προετοιμασίας για το βάπτισμά τους και τη γιορτή της «Ενσάρκωσης». Ήταν μια περίοδος προσμονής για τη «γέννηση του φωτός». Μόνο αργότερα, κατά τον Μεσαίωνα, η έννοια της «Έλευσης» συνδέθηκε με την γέννηση του Χριστού, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
Για να προετοιμαστούν γι’ αυτή την ιερή εποχή, οι πρώτοι Χριστιανοί ακολουθούσαν περίοδο προσευχής, νηστείας και μετάνοιας. Γύρω στον 6ο αιώνα, οι Ρωμαίοι – Χριστιανοί άρχισαν να συνδέουν την περίοδο αυτή με τον ερχομό του Χριστού, όχι με τη γέννησή του στη φάτνη, αλλά με τη δεύτερη, ένδοξη παρουσία του. Μόνο κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα η «Έλευση» ταυτίστηκε οριστικά με την προσμονή της γέννησης του Ιησού, τα Χριστούγεννα.
Η Γερμανία γέννησε το σημερινό Advent Calendar.
Κάθε μικρή «πόρτα» κρύβει χριστουγεννιάτικα ποιήματα, ενώ επικολλημένες εικόνες από φύλλο κοπής στολίζουν τις σκηνές: άγγελοι, παιχνίδια, χειμερινά στιγμιότυπα και το στολισμένο δέντρο στο κέντρο.)
Στη Γερμανία του 19ου αιώνα, τα παιδιά μετρούσαν τις μέρες μέχρι τα Χριστούγεννα. Το έθιμο δεν περιείχε χάρτινα παραθυράκια και σοκολατάκια όπως σήμερα, αλλά γραμμές από κιμωλία πάνω σε τοίχους ή 24 μικρά κεριά που άναβαν καθημερινά. Ήταν ένας τρόπος να προσμένουν τον ερχομό της πιο μαγικής γιορτής του έτους.
Γύρω στο 1903, ο Γερμανός Gerhard Lang πήγε την ιδέα ένα βήμα παραπέρα. Θυμήθηκε πως η μητέρα του, κάθε Δεκέμβρη κολλούσε 24 μικρά γλυκίσματα ((μπισκοτάκια μαρέγκας) πάνω σε χαρτόνι, και αποφάσισε να δημιουργήσει το πρώτο έντυπο Advent Calendar. Πίσω από κάθε χάρτινο παραθυράκι, υπήρχε μια μικρή εικόνα ή μια ευχή. Η απλότητα αυτής της πράξης έκρυβε κάτι μαγικό για τις ψυχές των μικρών παιδιών, την αίσθηση πως κάθε μέρα μπορεί να έχει ένα μικρό δώρο. Τα ημερολόγια αντίστροφης μέτρησης κυκλοφόρησαν μέσω του ευαγγελικού βιβλιοπωλείου του Friedrich Tümpler, με τιμή 50 pfennig.
Το 1904, το ημερολόγιο «Im Lande des Christkinds» (Στη χώρα του Χριστόπαιδου), βασισμένο στη σύλληψη του Lang (1881 – 1974), εμφανίστηκε ως ένθετο στην εφημερίδα Stuttgarter Zeitung. Από το 1908 και μετά, ο Lang τύπωνε τα ημερολόγια μέσω του εκδοτικού Reichhold & Lang και διεύρυνε συνεχώς την παραγωγή και τις εκδοχές τους, ανάμεσά τους και μία στη γραφή Braille, καινοτομία αξιοσημείωτη για την εποχή.
Τι σημαίνει η λέξη Advent;
Ο όρος «Advent» έχει τις ρίζες του στη λατινική λέξη adventus, η οποία αποδίδεται στην ελληνική λέξη ως «παρουσία». Σημαίνει «άφιξη» ή «ερχομός» και χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την έλευση ενός σημαντικού προσώπου στην προκειμένη περίπτωση, του Ιησού Χριστού. Μέσα στο δαιδαλώδες πέρασμα των χρόνων, η έννοια αυτή συνδέθηκε με τη χριστουγεννιάτικη περίοδο και καθιερώθηκε διεθνώς ως «Christmas Advent» ή Advent Calendar». Στην ελληνική γλώσσα το ονομάζουμε «Ημερολόγιο των Χριστουγέννων».
Ο πόλεμος που πάγωσε την παράδοση του Advent Calendar
Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Γερμανία της δεκαετίας του 1930 επέβαλε περιορισμούς που έπληξαν καίρια τα εικονογραφημένα ημερολόγια, το χαρτόνι διατίθετο μόνο με δελτίο και η παραγωγή τους απαγορεύτηκε. Μέσα σε αυτή την ασφυξία της ακρίβειας και των ελλείψεων, ο Gerhard Lang δεν μπόρεσε να συνεχίσει και το 1940 έβαλε οριστικό λουκέτο στην επιχείρησή του.
Το 1941 έφερε νέες πολιτικές αναταραχές
Το 1941 οι αρχές απαγόρευσαν τα εκκλησιαστικά μέσα ενημέρωσης και έκριναν περιττή την εκτύπωση εικονογραφημένων ημερολογίων «για την πολεμική προσπάθεια». Στη θέση τους, το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα διένειμε ένα δικό του «ημερολόγιο», ένα μικρό φυλλάδιο με ιστορίες, τραγούδια, ρητά και οδηγίες για ζωγραφική και χειροτεχνίες. Σκοπός ήταν να αναδιατυπωθεί η έννοια της «Έλευσης», απαλλαγμένη από το θρησκευτικό περιεχόμενο και ντυμένη με σύμβολα του νέου καθεστώτος.
Μετά τον πόλεμο η αντίστροφη μέτρηση των Χριστουγέννων επιστρέφει δυναμικά.
Μετά τον πόλεμο, ο Richard Sellmer ίδρυσε στη Στουτγάρδη (1945) τον εκδοτικό οίκο που εξειδικεύεται αποκλειστικά στα χάρτινα advent calendars και το 1946 παρουσίασε το εμβληματικό «The Little Town» (Die kleine Stadt): ένα πανοραμικό ημερολόγιο με «παραθυράκια» που φωσφόριζαν, αισθητικό γνώρισμα που διατηρείται ακόμη στις σημερινές απεικονίσεις.
Στη δεκαετία του ’50 τα ημερολόγια του Sellmer έγιναν ευρύτερα προσβάσιμα και ταξίδεψαν στην Αμερική μάλιστα, μια φωτογραφία του 1953 με τα εγγόνια του προέδρου Ντουάιτ Αϊζενχάουερ δίπλα σε Sellmer calendar εκτόξευσε τη φήμη τους στις ΗΠΑ. Έκτοτε, τα μοτίβα «πόλης / γειτονιάς» και τα νοσταλγικά σκηνικά έγιναν σήμα κατατεθέν του οίκου, που εξακολουθεί να επανεκδίδει κλασικά σχέδια και να προσθέτει νέα κάθε χρόνο.
Από τη δεκαετία του ’50 και μετά, το Advent Calendar έχασε τον αυστηρά θρησκευτικό του χαρακτήρα και μεταμορφώθηκε σε ένα σύμβολο καθημερινής χαράς με χριστουγεννιάτικα ημερολόγια που περιέχουν καλλυντικά, βιβλία, τσάι, αρώματα ή ποτά, μέχρι εκδόσεις για παιδιά, εφήβους ακόμα και κατοικίδια!
Το έθιμο της αντίστροφης μέτρησης μετατρέπει τον Δεκέμβρη σ’ ένα παιχνίδι αναμονής
Στην εποχή μας, το Advent Calendar είναι ένα τελετουργικό προσμονής, μια επιστροφή στη χαρά του να περιμένεις τις όμορφες, γιορτινές ημέρες των Χριστουγέννων. Κάπου ανάμεσα στα αρώματα της βανίλιας, τις νότες κανέλας, τη ζεστή σοκολάτα και το πρώτο φως του Δεκέμβρη, μια βελγική υπογραφή έρχεται να δώσει γεύση σε αυτό το ταξίδι.
Το Advent Calendar του «Leonidas» φέρνει πίσω εκείνη τη γλυκιά παιδική ανυπομονησία, γεμάτη άρωμα βουτύρου και εκλεκτή βελγική πραλίνα. Κάθε κουτάκι κρύβει μια «σοκολατένια», μοναδική στιγμή, ένα δώρο γεύσης και νοσταλγίας για κάθε μέρα μέχρι τα Χριστούγεννα. Ένα χριστουγεννιάτικο ημερολόγιο, ένα μικρό τελετουργικό χαράς, φτιαγμένο με την κομψότητα και τη φροντίδα που χαρακτηρίζει τον «Leonidas».